Tiyatroda Sahne Tasarımın Önemi

Binlerce yıldır insan hayatında büyük bir önem taşıyan bir sahne sanatı...

| Aralık 2016


Binlerce yıldır insan hayatında büyük bir önem taşıyan bir sahne sanatı tiyatro. Başlangıcı binlerce yıl öncesine dayanan tiyatroyu insanlar bir sürü amaç için kullandılar bugüne kadar. Toplumu siyasi amaçlar doğrultusunda yönlendirmek için, toplumdaki kötü alışkanlıkları değiştirmek için, önceden yaşanmış önemli olayları sembolize etmek için… En önemlisi de duygularını ifade etmek için. Evet; insanlar mutluluklarını, acılarını, aşklarını, kıskançlıklarını, hırs, öfke, merhamet…bütün hislerini tiyatroyla ifade ettiler binlerce yıl boyunca. Yani, tiyatronun insan hayatındaki yeri oldukça büyük aslında ve hep öyleydi.
Ankara, ülkemizde tiyatro açısından en büyük öneme sahip şehir diyebiliriz. İlk olarak 1949 yılında, Ankara’da, Küçük Tiyatro ve Büyük Tiyatro sahnelerinde Küçük Şehir ve Faust oyunlarının temsiliyle başlıyor devlet tiyatrolarının faaliyetleri. Günümüzde; Şinasi Sahnesi, Akün Sahnesi, Stüdyo Sahne, İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi, Küçük Tiyatro, Büyük Tiyatro, Oda Tiyatrosu, Ziraat Sahnesi ve Altındağ Sahnesi’nde sergileniyor Ankara Devlet Tiyatrosu oyunları. Ankara Devlet Tiyatrosu, bünyesinde çok fazla değerli oyuncuyu, oldukça yetenekli sahne tasarımcılarını ve başarılı bir ekibi barındıran büyük bir kuruluş. Sürekli yeni oyunların gösterime girmesi ve bu oyunlar için gösterilen özen, verilen emekler oldukça büyük ve seyirci sayısı her geçen gün daha da artmakta. Ayrıca Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkent Tiyatrosu da faaliyetlerini sürdürüyor ve pek çok özel tiyatro oyunu da turnelerine Ankara’yı eklemeden etmiyor. Hal böyleyken, konu Ankara ve tasarım olunca tiyatroyla ilgili bir şeyler yazmadan olmaz diye düşündüm.
Tasarım, hayatımızın her yerinde olduğu gibi tiyatroda da çok önemli bir unsur. Tiyatroda sahne tasarımı, oyunun seyirciler üzerinde yarattığı etkiyi ve oyuncuların performansını oldukça etkileyen bir etmen. Tiyatroda sahne tasarımıyla ilgili daha çok bilgi sahibi olmak ve bu konuya farklı iki açıdan bakabilmek için hem devlet tiyatrosu oyuncusu olan Erdinç Doğan’la hem de sahne tasarımcısı Hakan Dündar ile biraz sohbet ettim.

Erdinç Bey “Meraklısı İçin Öyle Bir Hikaye” isimli tek kişilik oyunda gösterdiği başarılı performansla izleyenleri oyunun içine çekmeyi başaran usta bir oyuncu. Ne yazık ki birkaç sene önce, bu oyunun temsillerinden birinde sahnede kendisini zorlayan, bir tasarım elemanı nedeniyle oyun sırasında bir kaza atlattı ve bir süre sahneden uzak kalmak zorunda kaldı. Çok daha kötü sonuçlanabilecek olan bu üzücü kaza tiyatroda sahne tasarımının ne kadar büyük önem taşıdığını bizlere gösteriyor aslında. Bu arada Erdinç Bey halen “Meraklısı İçin Öyle Bir Hikaye” oyununda rol alıyor ve oyun hala sahnede. İzlemenizi tavsiye ederim
⦁ Erdinç Bey merhabalar. Tiyatroda sahne tasarımı sizce neden önemlidir, bu konuyla ilgili neler söylemek istersiniz?

⦁ Sahne tasarımı; oyunun geçtiği dönemi, orada yaşayanların sosyal sınıfını, alışkanlıklarını, yaşam tarzlarını, iklimi, coğrafyayı seyirciye yansıtan önemli bir unsurdur. Dekor; oyunun temasına, yönetmen ve oyuncuların yaratıcılığına hizmet eder.
⦁ Peki Erdinç Bey bir oyuncu olarak sizce tiyatroda sahne tasarımında nelere dikkat edilmeli, sahne tasarımındaki bazı eksiklikler yüzünden sorun yaşadığınız oldu mu?
⦁ Oyuncunun bastığı zemin malzemesinin hareketleri kısıtlamaması, güvenli olması gerek öncelikle. Yere saman, çakıl taşı, kum, pĺastik bilya gibi malzemeler yığarak oyuncuların düşmesine, yürüme zorluğu çekmesine, hatta aşırı tozlanmadan dolayı hastalanmalara yol açan tasarımlar çok olmuştur. Sahne dekorunda işlevsellikle estetiğin çok dengeli buluşması gerek. Dekor değişimlerinin akıcı olmasını sağlayacak pratik, modüler parçalar kullanılmalı. İnce çizgilerle, doğru renklerle oyunu ifade edebilen; yönetmene ve oyuncuya yaratıcı olanaklar tanıyan estetik düzeyi yüksek dekor tasarlamak, iyi bir eğitim ve deneyim gerektiriyor.

⦁ Zaman ayırdığınız ve bir oyuncu gözüyle, sahne tasarımına dair düşüncelerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkürler Erdinç Bey

 

 

 

 

Hakan Bey, bilgisini ve deneyimlerini paylaşmayı seven, yeni fikirlere her zaman açık olan oldukça yaratıcı bir tasarımcı. Bugüne kadar onlarca değerli tiyatro oyununun sahne tasarımını yapmış olan Hakan Bey pek çok yeni yetişen tasarımcıya da bilgisi ve tecrübesiyle yardımcı olmuş değerli bir insan.

 

⦁ Hakan Bey öncelikle sizi tanıyabilir miyiz, ne zamandır sahne tasarımcılığı yapıyorsunuz bize biraz bahseder misiniz tasarımcılık serüveninizden?
⦁ Ben hep sanatla ilgilenmek istedim; fotoğrafçı, heykeltıraş, ressam olmak istedim mesela. Hepsini birden olmak istediğim için ben de sahne tasarımcısı oldum; çünkü sahne tasarımcılığı pek çok sanatı içinde barındıran bir meslek aslında. 1989 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Sahne Tasarımı Bölümü’nden mezun oldum ve 1991 yılından beri Ankara Devlet Tiyatrosu’nda sahne tasarımcılığı yapıyorum. Bilkent Üniversitesi’nde de 6 yıl hocalık yaptım, reji bölümünde tasarım dersleri verdim.

⦁ Peki mimarlık ve sahne tasarımcılığı arasında ne gibi farklar var, mesela bir iç mimar da sahne tasarımcılığı yapabilir mi?
⦁ Sahne tasarımı eğitimi mimarlık ya da iç mimarlık eğitiminden çok daha farklı. Zaten tiyatro bölümünün altında olan bir dal üniversitelerde genelde. Mimarlar ve iç mimarlar kalıcı tasarımlar yaparlar; mimarlığın kendi içinde farklı kuralları var o yüzden, işlevsellik ve estetik ön planda. Sahne tasarımında ise olaylar ve hikaye tasarımı oluşturuyor, atmosferi belirliyor. Mesela bir iç mimar bir mutfağı tasarlarken o mutfağı kullanacak olan çiftin edeceği bir kavgaya göre tasarlamaz; ama sahne, oyunun içinde bir kavga sahnesi varsa, ona uygun olarak tasarlanır. Sonuçta hikayesi olan bir mekan ortaya çıkar.

⦁ İyi bir dekor nasıl olur Hakan Bey, bir sahne iyi tasarlanmış diyebilmemiz için ne gibi özellikleri olmalı?
⦁ İyi bir dekor, oyunun başrol oyuncusu kadar önemlidir. Başrol oyuncusunun nasıl bir atmosferde yaşadığını hissettirmelidir. Mesela rejisörün kapasitesini ve yeteneklerini aşan bir dekor, kötü bir dekordur. Rejisörün dekoru akıllıca kullanabilmesi çok önemlidir, aksi taktirde dekor gereksiz ve abartılı görünebilir.

⦁ Bir sahne tasarımcısı olarak, kimlerle daha çok iş birliği içerisinde oluyorsunuz bir oyuna dekor tasarlarken?
⦁ Sahne tasarımcılığı bağımsız bir sanat değil, birleşik bir sanat dalı. Tiyatro ve sinemada hiç kimse bağımsız sanatçı değildir. Özellikle rejisörle birlikte kararlar alınır sahne tasarımında. Yönetmen, oyun metni, oyuncu sahne tasarımcısının her zaman bağlı kalması gereken parçaları tiyatronun.
⦁ Oyunun dekorunu tasarlarken dekor, oyunun önüne geçmesin diye bir amacınız oluyor mu?
⦁ Hiçbir dekoratör bunu düşünmez, herkes yapabileceğinin en iyisini yapmak ister. Dekorun oyunun önüne geçip geçmemesi yönetmenin işi. Yönetmen, oyunu akıllıca kullanırsa, dekorla aynı işi çıkarır.

⦁ Peki tasarımlarınızda özel olarak kullanmayı tercih ettiğiniz bir malzeme var mı?
⦁ Kumaşı kullanmayı çok seviyorum dekorda. Hafif bir malzeme, her yere asılabiliyor, şekilden şekle girebiliyor. Mesela Hamlet, şu an Ankara Devlet Tiyatroları’nda gösterimde olan Gayri Resmi Hürrem ve Dünyanın Ortasında Bir Yer adlı oyun kumaşı kullandığım oyunlardandı. Özellikle Dünyanın Ortasında Bir Yer oyununda yönetmen, yaptığım kumaş tasarımını oldukça akıllıca kullandı ve ortaya mükemmel bir sonuç çıktı.

⦁ Türkiye’de sahne tasarımına ayrılan bütçe yeterli mi, maddi kaygılar ne derece oluyor sahne tasarımı yapılırken?

⦁ Devlet tiyatrolarına devletin ayırdığı bütçe yeterli oluyor bizim için. Zaten kullanacağımız dekorlar devlet tiyatrolarının kendi atölyelerinde yapılıyor, genel olarak dışarıdan almıyoruz. Kostümler de buna dahil. O yüzden maddi sıkıntı genel olarak yaşanmıyor.

⦁ Zaman ayırdığınız ve öğretici, güzel sohbetiniz için çok teşekkür ederiz Hakan Bey

 

 

Hakan Bey’le sohbetimiz sırasında, kendisinin en sevdiği işlerinden biri olarak nitelendirdiği, Ankara Devlet Tiyatrosu oyunu olan Cyrana De Bergerac’ın sahne tasarımını inceledik birlikte.

Cyrana De Bergerac oyununda dekor temel olarak üç parçadan oluşuyor. Bu üç parça çok taraflı kullanılabilme özelliğine sahip olarak tasarlanmış. Yani diğer sahnelerde, bu üç parçanın döndürülmesi ile kısa sürede bambaşka bir dekora geçiş yapılabiliyor.

Oyunda ilk olarak bir tiyatro sahnesi dekoru çıkıyor karşımıza ve bu üç temel dekor elemanı bir tiyatro sahnesini oluşturuyor.

Diğer sahneye geçiş arasında ise bu dekor elemanları döndürülüyor ve çok kısa bir sürede bir fırın dekoru ortaya çıkıyor.

Bir diğer sahnede ise, ilk iki dekor elemanı sahneden çıkarılıyor ve üçüncü dekor elemanın üçüncü yüzü çevriliyor sahneye. Böylece yine kısa bir sürede bu sefer karşımıza bir evin cephesiyle birlikte bir sokak dekoru çıkıyor.

Hakan Bey’in yaptığı bu tasarım, hem sahne geçişlerinde dekorun düzenlenme süresinin oldukça kısalması açısından hem de daha az malzemeyle daha çeşitli dekora sahip olabilme açısından oldukça başarılı.
Sahne tasarımı soyutlamaya çok açık, küçük ayrıntılarla büyük etkiler yaratılabilecek, akıllıca ve yaratıcı bir şekilde yapıldığında, yönetmenin de dekoru doğru bir şekilde kullanması halinde sonuç olarak mükemmel ve büyüleyici oyunların gözler önüne serilmesini sağlayabilecek bir sanat. Hepimiz, bundan sonra bir tiyatro oyununa gittiğimizde çok daha farklı ve daha çok farkındalığa sahip gözlerle bakacağız artık bence oyuna ve dekora.
KAYNAKLAR
http://www.zerrintekindor.com/?_Args=Dynamic,36
http://www.devtiyatro.gov.tr/

Yazımızı beğendiniz mi?

Diğer Yazılarımıza Göz Atmak İster Misiniz?